De oplettende drugsforummer heeft waarschijnlijk al opgemerkt dat ik niet meer zo actief ben hier. Dat komt omdat ik me op wat andere zaken in het leven ben gaan richten. Een van die dingen is vipassana: een vorm van meditatie die gericht is op het vergroten van je (zelf)inzicht. Daarbij gaan mensen dikwijls tien dagen lang zitten om te mediteren. Dat kan behoorlijk psychedelisch worden doordat je focus zo verschuift dat je anders naar de realiteit gaat kijken. Daarom leek het me leuk om die drugsvrije ervaring nog eens met jullie te delen.
De eerste keer dat ik van vipassana hoorde is al ruim tien jaar geleden. Vrienden van mij gingen een 10-daagse stilteretraîte doen in Thailand die ze vipassana noemden. Het kwam erop neer dat ze tien dagen lang op een meditatiekussen gingen zitten om meer over zichzelf te leren. Bij terugkomst zeiden ze "
@Neo-Shulginist, dat is echt iets voor jou!".
"Dank je de koekoek, dacht ik." De mensen die mij beter kennen weten dat ik vrij bewegelijk ben en daarom ook nooit stil zit. Bovendien ben ik vrij tegendraads en eigenwijs. Dus tien dagen lang stil zitten omdat een of andere wijsgeer dat opdraagt klonk voor mij zo'n beetje als de hel op aarde.
Tot ik me vorig jaar wat meer in meditatie en het boeddhisme begon te verdiepen. Ik volgde een vierdelige cursus boeddhisme, waarbij ook een meditatiedag zat. Die dag was voor mij heel bijzonder, omdat ik daar dhyana ervaarde. Dat is een zeer ontspannen bewustzijnsstaat waarbij je geen gedachten meer hebt, ontzettend rustig bent, maar je alsnog volledig wakker en helder bent. Ik wist niet wat me overkwam. Ik kende wel een gevoel van bliss, zoals je dat bij MDMA kan hebben of na de seks of iets dergelijks. Maar dan was ik ook altijd bedwelmd, verdoofd, of doezelig. Dit was heel anders. Ik was hartstikke energiek en geconcentreerd, maar ik was ook compleet willoos, als in, ik hoefde niks meer. Alles was goed, ook als ik even een half uur helemaal niks ging zitten doen. En dat gevoel had ik zelf opgewekt! Gewoon, door een tijdje op mijn ademhaling te letten.
Daarom besloot ik afgelopen december om me in te schrijven bij een 10-daagse vipassana in Drenthe.
Bij aankomst in het meditatiecentrum kreeg ik meteen een rondleiding. Ik had een gedeelde kamer, ik kreeg een eigen plek aan de eettafel, en in de meditatiezaal kreeg ik ook een vaste plek aangewezen. Bovendien werden me de leefregels uitgelegd. Ik mocht niet doden (ook geen mug), niet stelen, geen seksuele handelingen verrichten, ik mocht niet liegen, geen drugs gebruiken, en bovendien mocht ik vanaf de eerste groepsmeditatie niet meer praten.
De 'edele stilte', zoals ze het noemen, wordt bewaard zodat studenten zich volledig kunnen richten op hun eigen spirituele ontwikkeling. Praten met andere mensen leidt namelijk af van hetgeen je daar komt doen. Door sociale interacties sluipen er allerlei reactiepatronen in, en de bedoeling is nou juist om al je normale gedragingen 10 dagen lang volledig los te laten om zo te ervaren hoe jij nou eigenlijk in elkaar steekt.
Elke dag had een strikte dagindeling, met ruim 7 uur meditatie per dag. We begonnen om 04:30 uur met de eerste meditatie. Daarna volgde een lezing van de leraar over het boeddhisme, waarna we gingen ontbijten. Er waren ook check-ins, waarbij je de leraar één vraag kon stellen. En verder dus heel veel meditaties van steeds een uur, waarna je even kon pauzeren.
Toen ik bij de eerste groepsmeditatie ging zitten dacht ik gelijk "kut". Ik had mijn eigen meditatiekussen niet meegenomen omdat ze zeiden dat ze er daar meer dan genoeg hadden. Maar hun kussens waren heel oncomfortabel, dus ik had al binnen een paar minuten rug- en kniepijn. En ik moest nog tien dagen!
De eerste dagen kon ik dus maar niet lekker zitten. Ik probeerde steeds een houding te vinden die nog enigszins vol te houden was. Daardoor was ik steeds aan het verzitten en dat leidde nogal af van de meditatie. Bovendien werden mijn rug en knie steeds pijnlijker. Om het vol te houden begon ik mijn ademhalingen te tellen. Ik had uitgerekend dat een meditatiesessie ongeveer 600 ademhalingen duurde. Zo probeerde mezelf erdoorheen te slepen: "nu nog 599 ademhalingen, nog 598, 597 (..)"
Totdat de meditatieleraar aan het einde van de tweede dag tegen me zei dat ik moest stoppen met het tellen van ademhalingen. Dat was weer een -cognitief- reactiepatroon waarbij ik de realiteit probeerde te ontsnappen. En de bedoeling was nou juist om de aandacht enkel en alleen bij de ademhaling te houden.
Toen hij dat zei sprongen de tranen in mijn ogen. Want hoe in godsnaam moest ik deze hel dan nog 7 dagen volhouden?!
Diezelfde avond ging de lezing over De Vijf Belemmeringen voor meditatie. Dat zijn gemoedstoestanden die je afleiden, bestaande uit: 1) aversie, 2) verlangen, 3) doezeligheid, 4) rusteloosheid, en 5) twijfel. De leraar legde uit dat je kunt leren om die gemoedstoestanden te herkennen, en vervolgens los te laten. Daarvoor kon je simpelweg een "bingokaart" gebruiken. Elke keer als je afgeleid raakte kon je dan tegen jezelf zeggen "1!", of "4!", als je respectievelijk aversie of rusteloosheid ervaarde.
De volgende ochtend ging ik er toch weer voor zitten, en het bleek dat deze techniek fantastisch goed werkte. Zo leerde ik dus op de derde dag dat je gevoelens zoals verlangens of rusteloosheid gewoon kunt loslaten door ze simpelweg te benoemen, en je dan weer te focussen op hetgeen jij belangrijk vindt.
Zo ontstond dus mijn eerste diepe inzicht, waar ik sindsdien enorm veel voordelen van ervaar!
Het bleek dat ik vooral last had van rusteloosheid, en (zintuigelijk) verlangen naar een comfortabele zithouding. Dat hing niet alleen samen met de ongemakkelijke meditatiekussens. Nee, die rusteloosheid zat ook in die manier waarop ik met de kussens omging!
Vanaf die dag ging het een stuk beter met mijn meditatie. Ik kon steeds langer stil zitten, en ik kon me daardoor ook veel beter concentreren op de meditatie.
In de pauzes was ik daardoor ook enorm relaxt. Ik zat vaak gewoon een uur lang voor het raam naar buiten te staren, een beetje vogeltjes en wolkjes kijken, zonder me een seconde te vervelen of ergens aan te storen. Ik begon het steeds fijner te vinden daar.
Op de vijfde dag schakelden we over op een andere meditatietechniek. Tot dan toe deden we anapana, wat gericht is op het kalmeren van de geest. Op dag vijf gingen we eindelijk vipassana doen, wat gericht is op het vergaren van inzicht in de werkelijkheid der dingen.
Bij vipassana doe je een soort 'bodyscan' waarbij je systematisch van boven naar beneden elk lichaamsdeel onderzoekt: wat voel ik daar? Zodra je alle lichaamsdelen hebt gehad verschuif je de focus naar het lichaam in zijn geheel, om alles tegelijkertijd te voelen.
Het boeddhistische idee achter vipassana is dat alles in de realiteit veranderlijk is (anicca). Je lichaam staat bijvoorbeeld in constante uitwisseling met de lucht. Je ademt in, en zuurstofatomen verspreiden zich via het bloed door heel je lichaam, waar ze allerlei reacties aangaan. Zo blijft geen enkele cel in je lijf hetzelfde. Alles is constant in beweging.
Het gekke is dus dat je dit rechtsreeks kunt ervaren tijdens de vipassana-meditatie. Als je goed let op de gevoelens -in welk lichaamsdeel dan ook- dan zul je inzien dat die gevoelens constant veranderen. Soms voel je een tinteling, wat uit een constante verandering van heel kleine puntjes bestaat. Maar ook gevoelens als warmte, druk, of pijn blijken constant aan te zwellen, weg te ebben, plotseling op te komen, of ineens te verdwijnen. Echt alles is veranderlijk! Alles is anicca.
De eerste keer dat ik tijdens de bodyscan de aandacht verschoof van losse lichaamsdelen naar het lichaam in zijn geheel werd ik compleet weggeblazen door een overweldigende hoeveelheid van sensaties. Ik kon mijn hart voelen kloppen, maar ik voelde ook mijn bloedvaten uitdijen in allerlei lichaamsdelen achter elkaar. Zo kon ik letterlijk de bloedsomloop door mijn lichaam voelen stromen. Ik had allerlei tintelingen die in zichzelf heel snel veranderde. Ik voelde de pijn in mijn rug en knie steeds langzaam opkomen en wegebben. Ik voelde mijn trui rusten op mijn schouders, en ik voelde de warmte van mijn eigen handen op mijn knieën.
Na zo'n halve minuut dit te hebben ervaren, moest ik echt even de focus verschuiven naar mijn ademhaling. Het was zo'n intens gevoel dat ik het gewoon even niet meer kon handelen. Mijn mind was compleet
blown.
Na negen dagen te hebben gemediteerd, mochten we weer langzaam wennen aan de normale wereld. Daarom werd het edele stilzwijgen doorbroken, en mochten we dus weer praten met andere studenten. Dat was zowel heel leuk, als ontzettend overweldigend. Door de meditatie waren we allemaal supergevoelig geworden voor prikkels. Tegelijkertijd hadden we ook een intens gevoel van liefdevolle welwillendheid ontwikkeld. Ondanks dat we al die tijd niet hadden gesproken, voelden we ons enorm betrokken bij elkaar (
metta). Dat leidde direct tot een veelheid aan heel diepe gesprekken over hoe iedereen zich voelde en wat we allemaal hadden geleerd over onszelf en de realiteit. Al snel moest ik me even terugtrekken op mijn kamer. Gewoon omdat alle gesprekken en indrukken even te intens waren.
Uiteindelijk hadden we op dag 10 nog een paar meditaties, voordat we weer allemaal naar huis gingen. Ik kreeg een lift aangeboden van iemand die me graag naar huis reed, en op de terugweg hebben we nog allerlei diepe gesprekken gehad.
Ik ging met een enorm opgelucht gevoel naar huis. Niet omdat de 10-daagse retraîte eindelijk voorbij was. Maar omdat ik me super ontspannen voelde, bevrijd van het lijden wat me normaal gesproken bezighield. Ik was lekker rustig, en kon enorm genieten van simpele dingen zoals het gevoel van de wind die langs je huid strijkt.
Sindsdien ben ik een stuk beter geworden in het loslaten van gevoelens als aversie, onrust, of twijfel. En dat is wel een goede skill om te hebben in het leven! Ik kan het dus ook aan anderen aanraden, zelfs al kost het de nodige knie- en rugpijn.