Bewustzijn bestaat niet — het is systeemgedrag, niets meer

18-5-2026

AI Samenvatting

"AI Samenvatting is momenteel niet beschikbaar (Service offline)."

01-01-2024, 00:00

Sjakka zei:

Alles wat we ervaren is te herleiden tot systeemdynamiek, en dat is precies wat het zo krachtig maakt:
het is niet vaag, het is onderbouwbaar. Wetenschappelijk, toetsbaar, modelleerbaar.

Klik om te vergroten...

Helemaal mee eens. En ik ervaar een Ziel te zijn. Niet te hebben, Zijn.

Net zoals zwaartekracht is de Ziel onderdeel van het Systeem, in mijn optiek zelfs niet onderdeel maar het hele ding.

Een energie, een kracht. Net als zwaartekracht, net als elektriciteit. Energie die we ervaren kunnen we niet altijd verklaren. Dat betekend niet dat het niet bestaat.

Sjakka zei:

Voor mij is dit de meest consistente visie. Alles wat wij ‘bewustzijn’ noemen kan worden teruggevoerd tot meetbare, fysieke processen. Geen mysterieuze entiteit nodig. Geen innerlijke toeschouwer.

Klik om te vergroten...

In feite is het hele bestaan terug te voeren tot 2 lichamen die prikkels verzenden en ontvangen. De ontvangen prikkels worden verwerkt in de hersenen. Wat voor prikkel komt binnen, welke informatie draagt het. Het brein gaat in associaties en herinneringen zoeken en komt met een conclusie. Deze conclusie veroorzaakt een emotie, bij mensen in elk geval en ook bij andere dieren worden steeds vaker tekenen van emotie gezien.

Emotie is een eerste reactie van het Systeem. Een verzonden prikkel. Blijft vaak intern. Tenzij de veroorzaakte emotie te sterk is en/of een impuls reactie veroorzaakt.

Een verzonden prikkel veroorzaakt denk ik altijd wel enige vorm van reactie, lichamelijk of geestelijk.

Ons bewustzijn kan op basis van al die informatie een beslissing maken hoe te reageren, besluiten niet te reageren is ook een reactie.

Maar er is dus een energie die de ontvangen prikkel interpreteert en besluit. Die is onderdeel van het Systeem.

Dat identificeer ik, tot eventueel de wetenschap het een andere naam geeft als de Ziel, die bewust is.

Het Bewustzijn. Gewoon een logisch onderdeel van het Systeem, absoluut.

Maar het bestaat. We vinden er wat van. En doen ermee wat ons voort helpt in ons bestaan.

Een reactie plaatsen

Je moet ingelogd zijn om te kunnen reageren op dit onderwerp.

Inloggen Registreren

01-01-2024, 00:00

Nathaniel zei:

Helemaal mee eens. En ik ervaar een Ziel te zijn. Niet te hebben, Zijn.

Net zoals zwaartekracht is de Ziel onderdeel van het Systeem, in mijn optiek zelfs niet onderdeel maar het hele ding.

Een energie, een kracht. Net als zwaartekracht, net als elektriciteit. Energie die we ervaren kunnen we niet altijd verklaren. Dat betekend niet dat het niet bestaat.

In feite is het hele bestaan terug te voeren tot 2 lichamen die prikkels verzenden en ontvangen. De ontvangen prikkels worden verwerkt in de hersenen. Wat voor prikkel komt binnen, welke informatie draagt het. Het brein gaat in associaties en herinneringen zoeken en komt met een conclusie. Deze conclusie veroorzaakt een emotie, bij mensen in elk geval en ook bij andere dieren worden steeds vaker tekenen van emotie gezien.

Emotie is een eerste reactie van het Systeem. Een verzonden prikkel. Blijft vaak intern. Tenzij de veroorzaakte emotie te sterk is en/of een impuls reactie veroorzaakt.

Een verzonden prikkel veroorzaakt denk ik altijd wel enige vorm van reactie, lichamelijk of geestelijk.

Ons bewustzijn kan op basis van al die informatie een beslissing maken hoe te reageren, besluiten niet te reageren is ook een reactie.

Maar er is dus een energie die de ontvangen prikkel interpreteert en besluit. Die is onderdeel van het Systeem.

Dat identificeer ik, tot eventueel de wetenschap het een andere naam geeft als de Ziel, die bewust is.

Het Bewustzijn. Gewoon een logisch onderdeel van het Systeem, absoluut.

Maar het bestaat. We vinden er wat van. En doen ermee wat ons voort helpt in ons bestaan.

Klik om te vergroten...

Dank voor je uitgebreide beschrijving. Ik snap waar je naartoe wil, en ik respecteer je visie, maar ik zie het echt fundamenteel anders.

Je omschrijft een reeks systeemreacties: prikkel, interpretatie, associatie, emotie,beslissing. Tot zover zijn we het volgens mij grotendeels eens. Maar dan voeg je alsnog iets toe wat niet nodig is: een ‘energie’ of ‘ziel’ die uiteindelijk “beslist”. Daarmee introduceer je een losstaande entiteit, terwijl je hele uitleg juist duidelijk maakt dat het gedrag en de reacties voortkomen uit het systeem zelf.

Laat me toelichten waarom ik denk dat deze extra laag. Een ziel of innerlijk bewust zelf.Niet alleen overbodig is, maar zelfs botst met wat we inmiddels weten uit de neuro- en gedragswetenschappen:

Alle keuzes zijn systeemgedrag, niet beslissingen van een ‘ziel’

1. Emotie en keuze zijn biologisch voorspelbaar.
Voorbeeld: verliefdheid. Niemand kiest bewust op wie hij verliefd wordt. Hormonale processen (dopamine, oxytocine), hechtingsstructuren, eerdere ervaringen en genetische gevoeligheden bepalen deze reactie.
Als de ziel kiest, waarom zou ze dan zó vaak kiezen voor iemand die schadelijk is?

2. Bewust beslissen is een illusie.
Uit fMRI-onderzoek (Libet, Soon, Haynes) blijkt: beslissingen zijn al meetbaar in hersenactiviteit voordat iemand zich ervan bewust is dat hij ze neemt.
De keuze wordt dus niet bewust gemaakt. Bewustzijn komt er na, als beschrijving van een gebeurtenis.

3. Wat wij ervaren als ‘keuzevrijheid’ is de uitkomst van miljarden factoren: genen, opvoeding, slaaptekort, bloedsuiker, stress, sociale feedback, etc.
Al deze factoren zijn binnen het systeem zelf te traceren. Een ziel als afzonderlijke ‘eindbeslisser’ doet daar niets aan toe, behalve verwarring zaaien over verantwoordelijkheid.

Waarom een ziel juist tegenwerkt als verklaring

Stel dat er een ziel is die buiten het systeem werkt:

Dan zou die ongevoelig zijn voor slaaptekort, medicatie, hormonen, trauma. Maar we zien dat alle mentale functies precies dáárdoor worden beïnvloed.

Dan zou vrije keuze mogelijk zijn zonder beïnvloeding van buitenaf. Maar dat is in tegenspraak met letterlijk alle verslavings-, gedrags- en psychologische modellen.

Dan zouden mensen niet anders functioneren na hersenbeschadiging. Maar bij bv. frontaalkwabaandoeningen verandert identiteit en moreel besef dramatisch. Waar is die ziel dan?

Dus wat zou een ziel doen? Waar zit ze? Hoe beïnvloedt ze processen die volledig binnen het systeem plaatsvinden en onderhevig zijn aan fysieke wetten?

Antwoord: nergens.

En nog even ter afsluiting:
Ik probeer niemand te overtuigen of over te halen. Ik wil enkel laten zien wat we wél met zekerheid kunnen waarnemen, meten en verklaren. En ik denk dat dáárop bouwen sterker is dan vasthouden aan iets waarvan we niet alleen geen bewijs hebben. Maar dat waarschijnlijk ook principieel buiten ons bereik ligt.

01-01-2024, 00:00

Wat een heerlijke discussie dit.
Leuke inzichten @Sjakka , je hoeft idd niemand te overtuigen, dat is juist het leuke van deze discussie, gewoon leren van verschillende inzichten, eventueel ondersteund met leuke feitjes.
En dan ben ik toch dankbaar dat ik voldoende bewustzijn heb om hierover na te denken.

Goed, ik voel mij verplicht (aan mezelf) om ook inhoudelijk te reageren.
Bewustzijn is het resultaat van een systeem van prikkelverwerking en reactie.
Ben ik het wel mee eens, je zou bewustzijn kunnen zien als een bijproduct van intelligentie. Ik vind het wel belangrijk om even erbij stil te staan dat bewustzijn gradaties kent, een peuter heeft (normaal gesproken) minder bewustzijn dan een volwassene.
Kan je bij een vlieg spreken van een bewustzijn? Een vlieg hééft een systeem van stimulus-respons...
In dat licht kunnen we eigenlijk bewustzijn ook niet echt definieren: We hebben eigenlijk geen idee op welk niveau bewustzijn begint.
En we hebben ook geen idee hoe ver het kan gaan.
Tja, en hoe bewust zijn wij als mensen zelf eigenlijk, als 95% van onze keuzes aangestuurd wordt door ons onderbewuste? Dan zijn wij eigenlijk maar een klein beetje bewust en hebben we vooral zelfoverschatting (klopt aardig als ik de wereld om me heen zo bekijk)...
De verwachting is dat AI ons de komende twee jaar gaat inhalen op het gebied van intelligentie, zou het ons dan ook inhalen op gebied van bewustzijn. (Er zijn nu al AI's die zelfbewust zijn, die dus weten "ik ben ")

Omdat we niet weten waar bewustzijn begint en hoe ver het kan gaan, sluit de visie "bewustzijn als resultaat van een complex systeem " de ziel of het goddelijke niet per se uit; as far as we know kunnen wij wel onderdeel zijn van een veel complexer systeem wat wij nooit kunnen overzien.
Misschien creëert dat systeem wel allerlei "bewustzijnen" om het geheel van bewustzijn te vergroten.
Dusja, voor mij sluit het een het andere niet uit.
(Geschreven onder invloed van pre-workout)

01-01-2024, 00:00

Innerscoop zei:

Wat een heerlijke discussie dit.
Leuke inzichten @Sjakka , je hoeft idd niemand te overtuigen, dat is juist het leuke van deze discussie, gewoon leren van verschillende inzichten, eventueel ondersteund met leuke feitjes.
En dan ben ik toch dankbaar dat ik voldoende bewustzijn heb om hierover na te denken.

Goed, ik voel mij verplicht (aan mezelf) om ook inhoudelijk te reageren.
Bewustzijn is het resultaat van een systeem van prikkelverwerking en reactie.
Ben ik het wel mee eens, je zou bewustzijn kunnen zien als een bijproduct van intelligentie. Ik vind het wel belangrijk om even erbij stil te staan dat bewustzijn gradaties kent, een peuter heeft (normaal gesproken) minder bewustzijn dan een volwassene.
Kan je bij een vlieg spreken van een bewustzijn? Een vlieg hééft een systeem van stimulus-respons...
In dat licht kunnen we eigenlijk bewustzijn ook niet echt definieren: We hebben eigenlijk geen idee op welk niveau bewustzijn begint.
En we hebben ook geen idee hoe ver het kan gaan.
Tja, en hoe bewust zijn wij als mensen zelf eigenlijk, als 95% van onze keuzes aangestuurd wordt door ons onderbewuste? Dan zijn wij eigenlijk maar een klein beetje bewust en hebben we vooral zelfoverschatting (klopt aardig als ik de wereld om me heen zo bekijk)...
De verwachting is dat AI ons de komende twee jaar gaat inhalen op het gebied van intelligentie, zou het ons dan ook inhalen op gebied van bewustzijn. (Er zijn nu al AI's die zelfbewust zijn, die dus weten "ik ben ")

Omdat we niet weten waar bewustzijn begint en hoe ver het kan gaan, sluit de visie "bewustzijn als resultaat van een complex systeem " de ziel of het goddelijke niet per se uit; as far as we know kunnen wij wel onderdeel zijn van een veel complexer systeem wat wij nooit kunnen overzien.
Misschien creëert dat systeem wel allerlei "bewustzijnen" om het geheel van bewustzijn te vergroten.
Dusja, voor mij sluit het een het andere niet uit.
(Geschreven onder invloed van pre-workout)

Klik om te vergroten...

Dank voor je reflectie, Innerscoop. Ik waardeer de open en speelse manier waarop je met de kwestie omgaat. Dat maakt het gesprek juist waardevol, omdat het ruimte geeft voor verschillende zienswijzen zonder dat het dogmatisch wordt.

Ik wil in alle bescheidenheid delen hoe ik het zie. Puur als mijn persoonlijke beleving, maar wel eentje die voor mij steeds overtuigender is geworden naarmate ik me verdiepte in neurowetenschappen en systeemtheorie.

Wat we doorgaans als “bewustzijn” aanduiden, lijkt op het eerste gezicht vanzelfsprekend: er is iemand die ervaart, denkt, voelt. Maar juist dat lijkt bij nader inzien een denkfout. Niet omdat er geen ervaring is, maar omdat we automatisch veronderstellen dat die ervaring een eigenaar heeft. En dát is nergens in het systeem aanwijsbaar.

Wat we wél kunnen vaststellen, is een graduele opbouw van complex gedrag:
Een vlieg, een peuter, een volwassene, een AI — allemaal systemen met verschillende mate van prikkelverwerking, geheugen, zelfherkenning en voorspellend vermogen.
Maar dat zegt nog niets over een ‘ik’ die dit ervaart. Het zegt iets over systeemgedrag.
Dat gedrag kán reflectief worden. Maar dat betekent nog niet dat er iemand is die reflecteert.

Vanuit neurowetenschappelijk perspectief zien we dat veel functies die we koppelen aan bewustzijn. Zoals intentie, moreel besef, zelfgevoel. Sterk afhangen van hersenstructuren en netwerkactiviteit. Als die veranderen, verandert ook het ‘zelf’.
Bij schade aan de frontaalkwab kan het gevoel van verantwoordelijkheid verdwijnen. Bij derealisatie of dissociatie verdwijnt het ‘ik-gevoel’.
Als dat ‘zelf’ werkelijk fundamenteel en losstaand zou zijn, waarom is het dan zó kneedbaar?

Juist daarom voelt het voor mij inmiddels niet vreemd meer om te denken dat bewustzijn Zoals wij het vaak bedoelen. Niet bestaat.
Niet omdat er niets gebeurt, maar omdat we een woord gebruiken dat een fout insluit:
Alsof er iets achter ervaring zit, terwijl ervaring zélf gewoon het systeem is dat draait.

En daar komt bij dat we vanaf jongs af aan al worden aangesproken op een ‘ik’ dat denkt, voelt en handelt.
Het idee van een innerlijke kern wordt ons vanaf dag één bijna letterlijk ingeprent.
Dus misschien is het ook niet zo vreemd dat we het nauwelijks kunnen loslaten. We zijn er in zekere zin gewoon op geprogrammeerd.

Ik deel dit niet om te overtuigen, maar omdat ik benieuwd ben of je deze benadering ook als waardevol kunt zien binnen de ruimte die jij al zo mooi openlaat.

01-01-2024, 00:00

#12

Mindless zei:

Ja, daar zijn we het allang over eens, dus waarom ga je er steeds over door.

Ja dat is deel van ons, maar we zijn méér dan dat, niet?

Je bent toch geen robot? Wat ik zei: we zijn voelende wezens met oog voor schoonheid, hart voor liefde. Überhaupt: we zijn voelende bewuste wezens. What. The. Fuck? Hoe is dat mogelijk? Hoe is er iets, ipv niets? Hoe is er bewuste ervaring!?

Je praat als een machine en je wilt ook alles toetsen alsof je een machine bent. Maar je bent meer dan een machine.

Nou, als je daadwerkelijk eens de moeite neemt om te kijken in jezelf: wat is hier bewust? Kom je er misschien achter.

We komen achter dingen door te observeren. In de objectieve wereld kan dat met wetenschap, in onze directe subjectieve ervaring, niet.

Ja! Alles is gemaakt van bewustzijn.

Als je een steen in een plas water gooit, reageert de plas water op de steen. Dat is een vorm van bewustzijn. Weliswaar een hele rudimentaire vorm van bewustzijn, maar het 1 reageert op het ander. Een stapje "hoger" en je ziet een plant met de zon mee bewegen: de plant is op een lage manier bewust "van" de zon. Nog weer een stapje "hoger" en je hebt het dier, dat los beweegt en reageert op (pijn)prikkels: het is bewust van zijn omgeving.

En dan hebben we de mens, die uiteindelijk bewust kán worden dat hij/zij bewust is (lang niet allemaal though, zie alleen dit topic al)

Ja je wilt met objectieve wetenschap subjectiviteit onderzoeken. Of: je hoofd wil dat.

Maar vertel me dit eens:

Zal duizend jaar aan wetenschappelijk onderzoek van een sinaasappel óóit duidelijk maken wat de ervaring van een hap uit een sinaasappel nemen is?

Het antwoord is nee. Want een hap uit een sinaasappel nemen is een subjectieve directe ervaring in bewustzijn.

Het zijn alleen aannames voor jou omdat je het onderzoek nog niet gedaan hebt.

Klik om te vergroten...

Mindless, ik reageer omdat we het juist níét eens zijn.
Je zegt dat “we allang overeenstemmen”, maar vervolgens blijf je spreken over ‘meer dan systeemgedrag’, over ‘bewustzijn’ als iets wat achter de processen ligt. Dat ís precies het punt waarop we fundamenteel verschillen.

Ik stel niet dat er géén ervaring is.
Ik stel niet dat er géén gevoelens zijn.
Ik stel: er is geen noodzaak om aan te nemen dat er een losstaande “bewuste entiteit” is die deze dingen beleeft.

Jouw uitspraken zoals:
“we zijn méér dan een machine”
“we zijn voelende wezens met hart voor liefde”

“alles is bewustzijn, zelfs water”
zijn allemaal prachtige beelden — maar ze bewijzen niets over de aanwezigheid van een “bewuste waarnemer”.

Ik vraag niet om poëzie, ik vraag om onderbouwing.

Je vergelijking met een thermostaat is precies wat ik bedoel: jij zegt “het voelt anders”, maar functioneel is het verschil niet aantoonbaar — tenzij je dát eerst laat zien. Je gevoel dat het “meer moet zijn dan dat”, is geen bewijs.

En over de sinaasappel: nee, wetenschap kan misschien niet ervaren wat het is om te bijten. Maar dat betekent niet dat je daaruit mág concluderen dat er een extra bewustzijnslaag móét zijn. Dat is een denkfout: je verwart het ontbreken van een verklaring met bewijs voor een mysterie.

Mijn hele punt is: je praat over bewustzijn alsof het een feit is, maar je toont nooit aan wat het is.
Je noemt het subjectief, niet toetsbaar, ervaarbaar in jezelf, direct weten — maar dat is precies het probleem: het onttrekt zich volledig aan toetsing, en dan mag je het niet gebruiken als verklaring.

Dat is wat ik bedoel met: verwarring verpakt als mystiek.
En nee, dat zeg ik niet uit arrogantie — ik zeg het omdat het gesprek stokt zolang de kernvraag ontweken blijft:

Waarom is “bewustzijn” nodig als verklaring, als alles wat je beschrijft ook door systeemgedrag te verklaren is?

01-01-2024, 00:00

#15

Sjakka zei:

Ik stel niet dat er niemand is, maar dat we geen iemand nodig hebben om te verklaren wat we waarnemen. Alles wat we kunnen meten en toetsen, wijst op systeemgedrag. Niet op een losstaande eigenaar van ervaring.
De aanname van een innerlijke waarnemer is filosofisch begrijpelijk, maar wetenschappelijk gezien overbodig.

Klik om te vergroten...

Wat kan wetenschap nou zeggen over onze subjectieve ervaring van bewustzijn?

Het is The Hard Question Of Consciousness.

Onze goede vriend AI:

The hard problem of consciousness, as described by philosopher David Chalmers, is the challenge of explaining why physical processes in the brain give rise to subjective, qualitative experiences, or "qualia," like the feeling of red or the experience of pain. It's the problem of explaining why there's "something it's like" to be conscious, a feeling of direct, subjective awareness.

Here's a more detailed explanation:

What it's about:

Phenomenal Consciousness:

The focus is on the subjective, qualitative nature of experience, not just the functional processes of the brain.

The "Why?" Question:

The hard problem asks why specific brain states are accompanied by particular conscious experiences. Why does a particular neural process lead to the sensation of red rather than green?

Beyond Easy Problems:

This is distinct from the "easy problems" of consciousness, which focus on explaining the cognitive processes involved in perception, memory, and other mental functions, which can be explained in terms of information processing and brain activity.

Why it's hard:

The Gap Between Physical and Subjective:
The core of the hard problem is the difficulty in explaining how physical processes (like neural firing) can give rise to subjective experience. How can the brain, a physical object, produce the feeling of redness, the smell of roses, or the sound of Bach's music?

The Problem of Intentionality:

It's difficult to understand how the brain can represent the world in a way that creates a subjective experience. How does a brain process become "redness" in a conscious experience?

Epistemological Dilemmas:

Some argue that the hard problem also raises questions about how we know if others are conscious and how we can be sure our own introspection is accurate.

In essence, the hard problem challenges the view that consciousness can be completely explained by neuroscience and other physical sciences alone. It suggests that there's something fundamentally different about the nature of experience that is not reducible to the physical.

01-01-2024, 00:00

#20

Sjakka zei:

Wat ik zie gebeuren En dit is geen verwijt, maar een constatering. Is dat er voortdurend wordt geantwoord zonder werkelijk in te gaan op wat ik inhoudelijk neerzet.

Ik stel namelijk nergens dat er géén bewustzijn is, of dat ervaring niet bestaat. Ik zeg alleen: als we kijken naar wat we kunnen meten, testen en verklaren, dan is er simpelweg geen noodzaak om een “losstaande waarnemer” aan te nemen.

Klik om te vergroten...

Ja, daar zijn we het allang over eens, dus waarom ga je er steeds over door.

Sjakka zei:

Alles wijst op systeemgedrag: prikkelverwerking, informatie-integratie, terugkoppeling.

Klik om te vergroten...

Ja dat is deel van ons, maar we zijn méér dan dat, niet?

Je bent toch geen robot? Wat ik zei: we zijn voelende wezens met oog voor schoonheid, hart voor liefde. Überhaupt: we zijn voelende bewuste wezens. What. The. Fuck? Hoe is dat mogelijk? Hoe is er iets, ipv niets? Hoe is er bewuste ervaring!?

Je praat als een machine en je wilt ook alles toetsen alsof je een machine bent. Maar je bent meer dan een machine.

Sjakka zei:

Dat betekent niet dat ik iets uitsluit. Ik beweer niet de ultieme waarheid te kennen. Ik stel slechts de vraag: wat kunnen we daadwerkelijk onderbouwen?

‘Bewustzijn’, zoals het hier vaak wordt gebruikt, is een vaag containerbegrip. Als het betekent “er is ervaring”, dan zegt dat nog niets over wie of wat er ervaart. Als het betekent “een zelf dat bewust is van zichzelf”, dan is dat een extra aanname. Eentje die nergens aantoonbaar is binnen het systeem zelf.

Klik om te vergroten...

Nou, als je daadwerkelijk eens de moeite neemt om te kijken in jezelf: wat is hier bewust? Kom je er misschien achter.

We komen achter dingen door te observeren. In de objectieve wereld kan dat met wetenschap, in onze directe subjectieve ervaring, niet.

Sjakka zei:

Als je dan stelt dat ‘de ervaring van pijn’ of ‘reageren op een prikkel’ bewijs is voor bewustzijn, dan is dat net zo zinvol als zeggen dat een thermostaat “weet” dat het warm is. Het voelt misschien anders, maar functioneel en wetenschappelijk gezien is het verschil niet principieel. Tenzij je dat verschil eerst aantoont.

Klik om te vergroten...

Ja! Alles is gemaakt van bewustzijn.

Als je een steen in een plas water gooit, reageert de plas water op de steen. Dat is een vorm van bewustzijn. Weliswaar een hele rudimentaire vorm van bewustzijn, maar het 1 reageert op het ander. Een stapje "hoger" en je ziet een plant met de zon mee bewegen: de plant is op een lage manier bewust "van" de zon. Nog weer een stapje "hoger" en je hebt het dier, dat los beweegt en reageert op (pijn)prikkels: het is bewust van zijn omgeving.

En dan hebben we de mens, die uiteindelijk bewust kán worden dat hij/zij bewust is (lang niet allemaal though, zie alleen dit topic al)

Sjakka zei:

Ik wil dit gesprek voeren vanuit helderheid, openheid en toetsbaarheid. Niet vanuit mystiek verpakt als verwarring.

Klik om te vergroten...

Ja je wilt met objectieve wetenschap subjectiviteit onderzoeken. Of: je hoofd wil dat.

Maar vertel me dit eens:

Zal duizend jaar aan wetenschappelijk onderzoek van een sinaasappel óóit duidelijk maken wat de ervaring van een hap uit een sinaasappel nemen is?

Het antwoord is nee. Want een hap uit een sinaasappel nemen is een subjectieve directe ervaring in bewustzijn.

Sjakka zei:

Als dit gesprek werkelijk over bewustzijn gaat, laten we dan ook kritisch blijven over wat we daar precies mee bedoelen. ...en niet rusten op aannames die we (nog) niet kunnen toetsen zonder te doen alsof ze daarom vanzelfsprekend waar zijn.

Klik om te vergroten...

Het zijn alleen aannames voor jou omdat je het onderzoek nog niet gedaan hebt.