Intermediair: De mythe van de onsculdige joint - sterk spul

De mythe van de onschuldige joint
Sterk spul

Cannabisproducten zijn vele malen sterker geworden sinds ze in de jaren zeventig in de Opiumwet als ‘softdrug' werden aangemerkt en het gebruik ervan werd gedoogd. Tijd voor een herziening wellicht?



Dosering
Positieve prikkels?
Psychose
Steunkousen



Het waren niet meer dan twee halen aan het pijpje, zoals ik dat sinds jaar en dag af en aan doe, vlak voor het slapengaan: beetje hasjiesj roken, tanden poetsen en dan lekker in slaap doezelen met aangenaam gedachtengoed. En daarna vooral prettig doorslapen.
Halverwege de trap kwam hij aan: whoohw... toch nog maar even naar beneden. Rustig op de bank zitten, muziekje erbij.

Een half uur later weet ik me alsnog naar boven te bewegen - ­in een toestand die ik moeiteloos herken als ‘knetterstoned'. Niks mis mee verder, maar wel veel meer dan waar ik op gerekend had of wat ik gewend was. Ik had deze keer dan ook niet de gewone hasjiesj uit Nepal of daaromtrent gekocht, maar -­ geen offer te groot voor een goed verhaal ­- ‘nederwiet', ‘de beste die je in huis hebt'. En die had ik dus ook gekregen, een gram à raison van tien euro.

Zouden ze dan toch gelijk hebben, de critici van het tolerante gat in de Opiumwet dat hasjiesj en marihuana als ‘softdrug' een status aparte toekent en het gebruik ervan door de vingers ziet? Heeft schrijver Kader Abdolah gelijk, toen hij zich maanden geleden in zijn column in de Volkskrant bekloeg dat de overheid het toestaat dat zijn puberende dochter haar hoofd verziekt met iets dat wellicht ooit een zachte drug was, maar dat inmiddels, dankzij doelgerichte oer-Hollandse plantenveredeling, al lang niet meer is? Is Nederwiet zo krachtig geworden dat je het een ‘harddrug' zou moeten noemen? En is dat dan zo slecht voor de ­- met name jonge -­ gebruikers, dat je het zou moeten verbieden?

Over de kracht van Nederwiet hoeven we niet te twisten: powerful stuff. Dat blijkt uit onderzoek van het Trimbos-Instituut, dat sinds 1999 onder meer het gehalte van het werkzame bestanddeel THC (tetrahydrocannabinol) in de in coffeeshops aangeboden hennepproducten (zie kader) op systematische wijze meet, ieder jaar weer. Tien jaar geleden was het sterkste cannabisproduct dat er te krijgen was buitenlandse hasjiesj, die zo'n tien procent THC bevatte. In buitenlandse wiet zat zo'n vijf procent en in Nederlandse wiet ruim acht procent. Inmiddels is binnenlandse hasjiesj het sterkste cannabisproduct dat verkrijgbaar is: die bevat gemiddeld dertig procent THC, met uitschieters naar tegen de veertig en een enkele keer zelfs tot boven de vijftig procent. Duur spul. De buitenlandse wiet lijkt zich inmiddels op zo'n zes procent THC te hebben gestabiliseerd. Buitenlandse jongeren die zich in Nederland tegoed komen doen aan de lokale wiet, kunnen dan ook voor rare verrassingen komen te staan, want die bevat gemiddeld driemaal zoveel THC als ze gewend zijn. Alsof je een halve liter bier naar binnen giet, die dan vijftien procent alcohol blijkt te bevatten.

Inmiddels heeft de Nederwiet, die zijn kracht dankt aan decennia van gerichte plantenveredeling en ideale groei-omstandigheden, de buitenlandse wiet zo goed als uit de Nederlandse markt verdrongen. Het zwakste cannabisproduct dat hier nu nog op grote schaal verkrijgbaar is, is wat eens het sterkste was: buitenlandse hasjiesj.






Dosering

Sterk spul dus, die wiet die vandaag de dag via de coffeeshops wordt verhandeld. Veel sterker dan wat er voorhanden was toen in 1976 cannabis in de Opiumwet zijn status van drug met een ‘minder dan onaanvaardbaar risico' kreeg. Maar hoe erg is dat?

Voor de meeste gebruikers zal het niet veel uitmaken: ze passen de dosering gewoon aan, zodat het uiteindelijke effect hetzelfde blijft. Maar er is ook een groep gebruikers die een zo hard mogelijke kick zoekt, de dosering daarom niet aanpast en aldus driemaal zoveel binnenkrijgt als een gebruiker uit de jaren zeventig. In die dagen deelde je bovendien je joint met anderen, waardoor je nog minder binnen kreeg. De zware gebruiker nu rookt meestal alles zelf op. Dat is de hoek waar je de probleemgevallen moet zoeken. ‘Er worden nu vanuit de zorg meer gevallen van cannabisverslaving gemeld', zegt toxicoloog Raymond Niesen van het Trimbos-Instituut. ‘Verslaving in de zin van: ermee willen ophouden, maar dat niet kunnen. Er zijn deskundigen die denken dat dat komt doordat de wiet sterker is geworden. Bewezen is dat niet, maar het lijkt waarschijnlijk, omdat je dat bij andere drugs ook ziet: cocabladeren zijn niet zo verslavend, maar cocaïne al meer en crack helemaal. Hetzelfde verschijnsel treedt op bij het rijtje opium, morfine, heroïne. Wat er overigens weer tegen pleit, is dat men in dierproeven ratten wel zover heeft weten te krijgen dat ze zichzelf morfine of cocaïne gaan toedienen, maar dat men ze er niet toe kan bewegen hetzelfde te doen met THC. In proefdieren is van THC dan ook nooit aangetoond dat het verslavend zou zijn.'

‘We weten van cannabis dat het geen tolerantie oproept, in de zin dat je er steeds meer van nodig zou hebben om hetzelfde effect te bewerkstelligen', zegt ook Ruud Rutten, voorzitter van de raad van bestuur van Tactus, een grote instelling voor verslavingszorg in het oosten van het land. ‘Het lijkt dus lichamelijk minder verslavend. Aan de andere kant hebben we ook gezien dat THC veranderingen veroorzaakt in de neurotransmitterhuishouding in de hersenen. We weten nog niet of die veranderingen blijvend zijn.' Die speciale hersenfunctie is daarom zo van belang omdat het dopaminesysteem onder meer aan de basis ligt van fysiologisch belonen: veel dopamine in omloop in bepaalde delen van de hersenen wordt als prettig ervaren.




Positieve prikkels?

Ook al zou cannabis niet verslavend zijn, daarmee is nog niet gezegd dat het onschuldig is en geen gevaar zou kunnen opleveren voor de gezondheid. Er is de laatste tijd veel te doen geweest rond de aantoonbaar slechte en blijvende invloed die alcohol heeft op het nog onvolgroeide brein van jongeren. Valt iets dergelijks ook van THC te vrezen? Neuropsycholoog Gerry Jager doet er aan het Universitair Medisch Centrum in Utrecht onderzoek naar, samen met een vergelijkbare onderzoeksgroep in de Verenigde Staten. Jager keek naar de hersenfuncties van jongeren die blowden om te zien of zich daar blijvende veranderingen hadden voorgedaan. Met name werd gekeken naar de geheugenfuncties en de gevoeligheid voor negatieve en positieve prikkels. De geheugenfuncties bleken onaangetast. Wel bleken jonge blowers iets minder gevoelig voor positieve prikkels. Wat zou kunnen betekenen dat ze sterkere prikkels nodig hebben. Maar je weet natuurlijk niet wat hier oorzaak is en wat gevolg: hebben ze hardere prikkels nodig doordat ze zijn gaan blowen, of blowen ze omdat ze hardere prikkels nodig hebben? Al met al denkt Jager op grond van haar onderzoek niet dat jonge blowers door hun hobby onherstelbare hersenschade oplopen: ‘Het gevaar dat ze door hun blowen maatschappelijk afglijden, lijkt me veel groter.'

Het afglijden naar een bestaan dat rond het wietgebruik is opgebouwd, is een gevaar dat door veel deskundigen wordt genoemd. ‘Ze trekken zich terug in hun eigen wereld, liggen op hun kamer te blowen en doen verder weinig meer', zegt Cor de Jong, hoogleraar Verslaving en Verslavingszorg aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, die betrokken is bij het opzetten van een website ­- laagdrempelig immers ­- via welke jongeren hulp kunnen zoeken voor hun problemen met cannabis. ‘Ze verwaarlozen hun school, hebben geen vrienden meer.' ‘Het grote gevaar zit hem inderdaad in het aanpassen van de levensstijl', beaamt Rutten.




Psychose

En er lokt een nog ernstiger gevaar: ‘Er is een gerede kans dat het wietgebruik een psychose uitlokt. De aanleg om psychotisch te worden zit er natuurlijk al wel in, maar door het gebruik treedt hij versneld op', aldus De Jong. ‘Schizofrene patiënten hebben een bovengemiddelde trek in cannabis', zegt ook Rutten. ‘Cannabis is op de een of andere manier erg populair juist onder mensen die de neiging hebben te derealiseren, psychotisch te worden. En we hebben de indruk dat dat ongeveer een kwart van de bevolking is. Die mensen zijn erfelijk zo opgebouwd dat ze anders reageren op hallucinogene stoffen. Je ziet nogal wat van hen in een psychose schieten door het blowen. Het is wel duidelijk dat de cannabis op zijn minst die psychose uitlokt. Maar men denkt toch wel dat het nog wel wat verder gaat en het middel ook een deel van de oorzaak is. Als boter op een kwart van de mensen dat effect zou hebben, zou je het meteen uit de schappen halen.'

Ook al melden zich de laatste tijd bij de verslavingszorg meer jongeren aan met een cannabisprobleem, Rutten zoekt de oorzaak van die toename niet per se in de wiet zelf: ‘Wiet is de vlag waaronder het schip bij de hulpverlening binnenvaart, maar in de overgrote meerderheid van de gevallen gaat het om verslaving in het algemeen: aan drank, pillen, gokken ­ noem maar op.' Jongeren die problemen hebben met cannabis, zijn vrijwel altijd multidruggebruikers. En grofweg de helft van hen heeft ook nog allerlei andere problemen, maatschappelijk of psychiatrisch.




Steunkousen

Zoals gezegd: als wiet boter was, zou je het op grond van de Warenwet meteen uit de winkels halen. Verbieden dus maar? Dat is wellicht wat je boerenverstand zou dicteren. Maar of het zou helpen, valt zeer te betwijfelen. In Nederland en de landen om ons heen wordt door de wet op heel verschillende manieren met wiet omgegaan, van gedogen via oogluikend toelaten tot streng vervolgen en bestraffen.
Maar in al die landen ligt het percentage gebruikers op ongeveer hetzelfde niveau. Nederland, in Europa wat gebruik betreft een gewone middenmoter, telt met al zijn tolerantie relatief gezien niet meer blowers dan de VS, die al tientallen jaren lang een ‘war on drugs' voeren. Verbieden, zo is aldaar ten tijde van de Drooglegging al gebleken, heeft geen enkele invloed op het gebruik. Wel is duidelijk dat een grootschalig in het oog lopend aanbod vraag uitlokt. Reden waarom je zou kunnen overwegen het aantal coffeeshops terug te dringen en uit de buurt van scholen weg te halen. ‘Wat geenszins wil zeggen dat de vraag wegvalt als je het aanbod zou stopzetten', aldus Rutten. ‘Ik ben geen voorstander van verbieden, maar het aanbod terugdringen, zou kunnen helpen. Als je het gaat verbieden, maak je het alleen maar weer populairder. Juist nu de nieuwigheid er goed af is en we gebruik zelfs wat zien teruglopen. Misschien is het imago van het middel wel de boeg waarover we het moeten gooien. We hebben met heroïne gezien hoe het aantal gebruikers ging teruglopen toen het middel werd gemedicaliseerd en je het bij de dokter kon gaan ophalen. Heroïne was meteen zijn sexy imago kwijt; de jeugd ging het zien als een drug voor losers, waarvoor je bij de dokter moet zijn. Misschien moeten we voor cannabis dezelfde lijn volgen: beperkt verstrekken onder medisch toezicht, of bij de apotheker. Dat geeft het imago een enorme deuk. Dan wordt cannabis net zoiets als een breukband, of steunkousen. Welke jongere wil er nou steunkousen?'

Fotografie Patricia Nauta

Wat is wat?

Wiet, van het Engelse weed (ook: marihuana, grass, pot): de gedroogde bloemtoppen van de vrouwelijke plant van een specifieke ondersoort van de hennepplant (cannabis sativa). De psychedelische werking dankt de plant aan de stof delta-9-tetrahydrocannabinol, kortweg thc. Als de bloemen bevrucht worden, stopt de plant met de aanmaak van thc. Daarom worden door kwekers mannelijke planten zo snel mogelijk bij de vrouwelijke uit de buurt gehaald.

Vóór de introductie van de Nederlandse wiet kwam marihuana vooral uit Midden- en Zuid-Amerika (Columbia, Mexico) en uit Thailand.

Hasjiesj is een bewerkingsproduct van de wiet dat veel hars bevat; er zit doorgaans meer thc in dan in wiet en is dus sterker. In de jaren zeventig kwam hasjiesj uitsluitend uit warme landen: Nepal, Afghanistan, Pakistan, Turkije en Noord-Afrika.

De Nederwiet en -hasjiesj dankt zijn kracht aan het feit dat kwekers vele jaren lang door doelgerichte veredeling -­ soms mede door kruising met uitheemse soorten -­ soorten hebben ontwikkeld die relatief veel thc bevatten. Uitgekiende voeding en vooral ook met lampen toegediende warmte -­ hoe warmer het klimaat waarin de plant groeit, hoe meer thc zij aanmaakt -­ verhogen het thc-gehalte nog verder.

Niet alle hennepplanten maken veel thc aan. De hennep die voor medicinale doeleinden wordt gekweekt, bevat minder thc en relatief veel cannabidiol. Het relatief lage thc-niveau zorgt ervoor dat patiënten niet al te stoned worden.
Hennep die verbouwd wordt voor de productie van vezels -­ met name touw -­ bevat nauwelijks thc.



Datum | dinsdag 29 januari 2008
Auteur | Chris Sprangers

Klik om te vergroten...

Klik om te vergroten...